TORcast

Speciaal voor Koningsdag: een parade van jazz‑royalty, van Kings en Queens tot Dukes, Counts en zelfs een verdwaalde Prince of Darkness. In deze feestelijke Koningsdag‑special duiken we in de swingende wereld van adellijke bijnamen, vorstelijke titels en de verhalen achter de muzikale monarchen die de jazzgeschiedenis hebben gevormd. Waarom heten zoveel jazzhelden eigenlijk Duke, Count of King? En wat zegt dat over hun muziek, hun tijd… en hun ego?

In deze TORcast hoor je de anekdotes, de legendes én natuurlijk de muziek die deze artiesten hun koninklijke status bezorgde. Een vrolijke, verrassende en vooral swingende ode aan de enige dag waarop heel Nederland een beetje royalty is.

Welkom bij de podcast waar jazz en Koningsdag elkaar ontmoeten — en iedereen een kroon krijgt.

Playlist:

Benny Goodman quintet: Bei Mir Bist Du Schön;

King Oliver: King Porter Stomp;

King Oliver: St. James Infirmary;

Wynton Marsalis, Ellis Marsalis: In The Court Of King Oliver;

Benny Goodman, the King Of Swing: After You’ve Gone;

Dubbelaar:

Roger Miller: King Of The Road;

Jimmy Smith, Wes montgomery: King Of The Road;

Nat King Cole: L-O-V-E;

B.B. King, Eric Clapton: The Thrill Is Gone;

Dave Brubeck 4: The Duke;

Dubbelaar:

Duke Ellington, Louis Armstrong: Duke’s Place;

Duke Ellington, Ella Fitzgerald: Duke’s Place;

Trijntje Oosterhuis: Sir Duke;

Rita Reys, Mathilde Santing: People Will Say We’re In Love;

Count Basie, Frank Sinatra: Fly Me To The Moon;

Cont Basie: Count Me In;

Bily Holiday: Blue Moon;

Bessie Smith: Nobody Knows You When You’re Down and Out;

Prince: Sometimes It Snows In April.

Noblesse Oblige

Veel jazzmusici droegen bijnamen die verwezen naar adellijke of koninklijke titels, zoals King, Queen, Duke, Count, Prince en Lady.

Koningen (Kings)

Buddy “King” Bolden — Een van de vroegste jazzmonarchen uit New Orleans.

Benny Goodman – “The King of Swing” — Klarinettist en icoon van de swingperiode.

King Oliver (Joseph Nathan Oliver) — Mentor van Louis Armstrong en invloedrijke cornettist.

Nat King Cole (Nathaniel Adams Coles) — Pianist en zanger met een vorstelijke bijnaam.

King Pleasure (Clarence Beeks) — Bekend om zijn vocale jazzstijl.

BB King – De koning van de blues en de bluesgitaar.

Koninginnen & Keizerinnen (Queens & Empresses)

Ella Fitzgerald – “The Queen of Jazz” — Een van de grootste jazzvocalisten ooit.

Rita Reys – “The First Lady of Jazz in Europe”

Mildred Bailey – “The Queen of Swing” — Invloedrijke zangeres uit de swingperiode.

Bessie Smith – “The Empress of the Blues” — De machtige stem van de vroege blues.

Hertogen, Graven & Baronnen (Dukes, Counts & Barons)

Duke Ellington (Edward Kennedy Ellington) — Een van de grootste componisten en bandleiders in de jazzgeschiedenis.

Count Basie (William James Basie) — Pianist en leider van een van de meest invloedrijke bigbands.

The Jazz Baroness – Pannonica de Koenigswarter — Beschermvrouw van vele jazzmusici, o.a. Thelonious Monk.

Prinsen & Adellijke titels (Princes & Other Titles)

Miles Davis – “The Prince of Darkness” — Trompettist en vernieuwer van meerdere jazzstromingen.

Chet Baker – “The Prince of Cool” — Trompettist en icoon van de cooljazz.

Oscar Peterson – “The Maharaja of the Keyboard” — Virtuoos pianist met een exotisch klinkende eretitel.

Lester Young – “Prez / The President” — Tenorsaxofonist met een bijnaam die politieke adel suggereert.

Billie Holiday – “Lady Day” — Een van de meest expressieve jazzvocalisten.

Prince – (Prince Roger Nelson) de troonopvolger en ongekroonde koning van de funk.

Diplomatieke en ceremoniële titels

Louis Armstrong – “The Ambassador” — Symbool van jazz als internationale taal.

Eugene Wright – “The Senator” — Bassist uit het Dave Brubeck Quartet.

Vorige week kondigden we het al aan: er is een hoop ‘verse oogst’ binnengekomen. Deze TORcast een selectie uit de verse jazz en aanverwanten…. En een paar minder verse, waar ik niet van af kon blijven….

Playlist:

Peter Bernstein, Martin Schack, Hermund Nygård: Star Eyes;

Taj Mahal, Phantom Blues Band: Wild About My Lovin’;

Alessia Cara, Norah Jones: I’m In Trouble;

Floriaan Wempe, Fay Claassen, Rodolfo Fereira Neves, Rob van Bavel, Steve Zwanink, Willie JonesIII: Gonna Be Alright;

Dual City Concert Band, Ewout Dercksen: Melancholia de Bornos;

Larry Coryell, Philip Catherine, Lars Danielson: Bags’ Groove;

Chris Potter, Bill Frisell & Friends: Into Africa;

Chicago Soul Jazz Collective: A Town Called Mercy.

Deze TORcast een vooruitblik op het concert van vrijdag 17 april in Jazzpodium de Tor in Enschede en veel aandacht voor ‘verse oogst’ aan jazzuitgaven.

Playlist:

Jazz at Lincoln Center: Passion or Fashion;

Harry Allen: As Summer Fades Away;

Kenny Barron: Meet You;

Ron Carter, Yotam Silberstein: Nova Ilusão;

Ruud Ouwehand, Peter Nieuwerf: Valse no. 1;

Barend Middelhoff, Peter Bernstein, Clovis Nicolas, Jason Tiemann: Ask Monk;

Barend Middelhoff, Pierre Christophe, Cedric Caillaud, Philippe Soient: Dream Dancing;

Diana Reeves, Billy Childs: Hesitation;

Madeleine Peyroux, William Galison: Back In Your Own Backyard.

Invloed van jazz op tango

Vanaf de jaren 1920–1930 begonnen jazz en tango elkaar tegen te komen in grote steden als Buenos Aires, Parijs en New York. Dat leidde tot een paar concrete veranderingen in de tangomuziek:

Swing‑achtige ritmiek en meer syncopen: Jazz bracht een lossere timing en meer variatie in accenten.

Tango‑orkesten begonnen subtieler te swingen, zonder hun typische marcato‑stijl te verliezen. Pianisten gebruikten meer syncopen en gebroken akkoorden, geïnspireerd door ragtime en early jazz.

Gebruik van ‘blues notes’ en uitgebreidere harmonieën

Jazz bracht nieuwe harmonische kleuren: Septiemakkoorden, verminderde akkoorden, chromatiek. Hierdoor klonk tango moderner en minder strak tonaal.

Improvisatie‑elementen: Traditioneel is tango sterk gecomponeerd, maar jazz introduceerde korte solo’s,  meer vrijheid voor bandoneón‑ en vioolfrases en persoonlijke interpretatie binnen het arrangement

De grote synthese: Ástor Piazzolla: Piazzolla is hét voorbeeld van jazzinvloeden in tango: complexe harmonieën,  contrapunt, improvisatie, drum- en elektrische gitaarinvloeden.

Invloed van tango op jazz

Het ging niet alleen één kant op — tango beïnvloedde jazz ook:

Tangoritmes in jazz‑arrangementen: Jazzbands in de jaren ’20–’40 namen tangoritmes en dansvormen over.

Big bands speelden soms tango fox‑trots of Latin tangos, populair in ballrooms en Hollywoodfilms.

De bandoneón in jazz: Vanaf de jaren ’60–70 begonnen jazzmuzikanten het instrument te ontdekken. De bandoneón is met zijn expressieve knijptechniek ideaal voor improvisatie.

Melancholie en frasering: Jazzmusici lieten zich inspireren door de dramatische, zangerige lijnen van tango en de rubato‑achtige expressie uit de tango‑zang (Carlos Gardel, Roberto Goyeneche). Dat leidde tot “lyrischer” spel in bepaalde jazzsubgenres (bijv. cool jazz, modern jazz).

Playlist:

Astor Piazolla: Milonga Del Angel;

Dino Saluzzi, Anja Lechner: Tango A Mi Padre;

HIROMI, Edmar Castaneda: Libertango;

Horacio Salgan, Ubaldo De Lio: Te Vas Milonga;

Duke Ellington Orchestra: Latin American Sunshine;

Poncho Sanchez, Mongo Santamaria: Watermelon Man;

Arturo O’Farrill, The Afro Latin Jazz Orchestra: Alma Vacia;

Dubbelaar:

Sergio Mendez & Brasil 66: Mas Que Nada;

Sergio Mendez, The Black Eyed Peas: Mas Que Nada;

Sharky Puppy: Shofukan;

Richard Bona, Alfredo Rodriguez: Ay, Mama Inès;

Stan Getz, Luiz Bonfa: Só Danço Samba.

Estrella Acosta en haar band Esquina 25 vieren de release van hun nieuwe album ‘Caminos’ in het voorjaar van 2026 met een concerttournee, waarmee ze op vrijdag 3 april De Tor in Enschede aandoen. Ze hebben hun horizon verbreed en een breed scala aan Latijns-Amerikaanse muziek laten horen, niet alleen uit Cuba, maar uit heel Zuid-Amerika en het Caribisch gebied. Aanleiding voor TORcast-host Willem Habers om eens in de wereld van Latijns Amerikaanse muziek te duiken.

Playlist:

Buena Vista Social Club: Chan Chan;

Estrela Acosta & Esquina 25: Baila e Son Con Mi Mulata;

Estrella Acosta: Mi Tierra Es Asi;

Dizzy Gillespie: Manteeca;

Tito Puente: Oye Como Va;

Dubbelaar:

Mongo Santamaria: Afro Blue;

John Coltrane quartet: Afro Blue;

Antonio Carlos Jobim: Wave;

Elis Regina, Antonio Carlos Jobim: Aguas de Março;

Josee Koning, Has Vromans, Nelson Maria, Daniel Pezzotti: Desafinado;

Izaline Calister: Mi Pais;

Estrella Acosta: Que Viva Chango;

Astor Piazzolla: Libertango.

Beluister deze TORcast

Latijns‑Amerikaanse muziek heeft een enorme invloed gehad op de ontwikkeling van de jazz, vooral via ritmes, percussie‑technieken, dansvormen en nieuwe harmonieën. Hieronder vind je een chronologisch en thematisch overzicht.

Cuba: de bakermat van Afro‑Cubaanse ritmes

Afro‑Cubaanse basis (19e–20e eeuw)

Ontstaan uit de mix van Afrikaanse ritmiek (Yoruba, Congo, Arará) en Spaanse melodie/harmonie.

Belangrijke vormen: Rumba, Son, Danzón, Mambo, Cha‑cha‑chá.

Cruciaal instrument: clave (2–3 / 3–2 patroon), hét ritmische fundament.

Cuban Jazz & Latin Jazz (jaren 40–50)

Jongeren in Havana en New York vermengen Son, Mambo en jazzharmonie.

Sleutelpersonen: Mario Bauzá, Machito, Dizzy Gillespie, Chano Pozo (o.a. Manteca).

Ontstaan van Afro‑Cuban Jazz: krachtige blazers, complexe polyrhythms, montuno‑piano.

Later (jaren 70–heden)

Salsa ontwikkelt zich (Fania All‑Stars, Willie Colón, Celia Cruz).

Moderne Cubaanse jazz: Chucho Valdés, Irakere, Gonzalo Rubalcaba, Roberto Fonseca.

Brazilië: ritmische rijkdom & zwoele harmonieën

Samba (begin 20e eeuw)

Afro‑Braziliaanse wortels, ontwikkeld in Rio.

Ritmische kenmerken: 2/4 feel, syncopen, grote percussiegroepen.

Bossa Nova (jaren 50–60)

Intiemere, harmonisch verfijnde stijl (invloed van jazz).

Pioniers: João Gilberto, Tom Jobim, Vinicius de Moraes.

Wereldwijde doorbraak met The Girl from Ipanema (Getz/Gilberto).

Harmonieën beïnvloeden jazzpianisten & componisten wereldwijd.

MPB en beyond

MPB (Música Popular Brasileira): Caetano Veloso, Gilberto Gil, Elis Regina.

Moderne Brazilian Jazz: Hermeto Pascoal, Egberto Gismonti, Hamilton de Holanda.

Argentinië: Tango & Nieuw‑Tango

Traditionele Tango (eind 19e–20e eeuw)

Ontstaan in Buenos Aires en Montevideo.

Melancholisch, dramatisch, bandoneón‑gedreven.

Iconische figuur: Carlos Gardel.

Nuevo Tango (jaren 50–90)

Astor Piazzolla mengt tango met jazz en klassieke muziek.

Complexe harmonie en ritmische vrijheid.

Invloedrijk in de moderne jazzwereld; talloze jazzarrangementen van Piazzolla’s werk.

Andere regio’s & stijlen

Mexicaanse invloeden

Bolero, Ranchera, Son Jarocho (bv. La Bamba).

Minder directe jazzkruising, maar bolero’s worden vaak in jazzsetting gespeeld.

Caribisch gebied (Puerto Rico, Dominicaanse Republiek)

Plena, Bomba, Merengue, Bachata.

Sterk aanwezig in moderne salsa en Latin jazz (bijv. Tito Puente, Eddie Palmieri).

De invloed op jazz: een korte lijn door de tijd

Jaren 30–40 – Eerste invloeden

Duke Ellington en Jelly Roll Morton integreren Latijnse ritmes.

Jaren 40–50 – Afro‑Cuban Jazz boom

Gillespie & Pozo fuseerden bebop met Cubaanse percussie.

Jaren 60 – Bossa Nova in de jazz

Stan Getz populariseert Bossa Nova.

Pianisten als Bill Evans en Herbie Hancock nemen Braziliaanse harmonieën over.

Jaren 70–90 – Salsa & Latin Fusion

Latin jazz‑orchestra’s (Puente, Palmieri).

Jazz musicians integreren samba, baião, MPB en folkloristische ritmes.

2000–heden – Cross‑genre & global jazz

Mix van Afro‑Cuban, Brazilian, elektronische muziek, hiphop en jazz.

Voorbeelden: Arturo O’Farrill, Miguel Zenón, Hiromi met Latin‑influences, Snarky Puppy (sterke Braziliaanse invloed).

Samenvatting in één oogopslag

Stijl
Land
Kernkenmerken
Jazzinvloed

Son / Rumba / Mambo
Cuba
Clave ritme, percussie, montuno
Basis Afro‑Cuban jazz

Samba
Brazilië
Energieke percussie, 2/4 feel
Jazzdrums & ritmiek

Bossa Nova
Brazilië
Zachte groove, rijke harmonie
Grote invloed op jazzstandards

Tango
Argentinië
Dramatische melodieën
Avant‑garde/fusion via Piazzolla

Salsa
Cariben
Mambo + son + jazz
Big band Latin jazz