Brotkast - Brot úr þáttum og opnir þættir

Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, fjármálaráðherra og utanríkisráðherra, sest niður með Frosta Logasyni og ræðir þjóðaratkvæðagreiðsluna um áframhaldandi aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið.Geir telur rangt að stilla kosningunum upp sem áhættulausri leið til að „kíkja í pakkann“. Verði niðurstaðan já sé ekki aðeins verið að kanna hvað ESB hafi fram að færa heldur þurfi Ísland að sækja formlega um aðild. Hann segir viðræðurnar geta kostað stórfé, tekið mikinn tíma frá íslenska stjórnkerfinu og stefnt framtíð EES-samningsins í óvissu.Í viðtalinu varar Geir við því að Norðmenn kunni að fara sínar eigin leiðir ef Ísland beinir kröftum sínum að ESB-aðild. Í verstu sviðsmynd gæti Ísland staðið eitt eftir utan núverandi EES-fyrirkomulags—án þess að aðildarsamningur við ESB hafi náðst.Geir telur jafnframt sáralitlar líkur á að Ísland fái varanlegar undanþágur frá sameiginlegri sjávarútvegs- og landbúnaðarstefnu ESB. Yfirráð Íslands yfir sjávarauðlindinni séu ekki aðeins venjulegt hagsmunamál heldur tilvistarspurning fyrir þjóðina.Þá ræða Frosti og Geir um evruna, íslensku krónuna, verðbólgu, vexti og verðtryggingu. Geir hafnar því að hægt sé að fullyrða að ESB-aðild og upptaka evru færi íslenskum heimilum sjálfkrafa lægri vexti. Ísland þyrfti fyrst sjálft að ná tökum á verðbólgunni og uppfylla ströng skilyrði áður en evran kæmi yfirleitt til greina.Geir rifjar einnig upp reynsluna af bankahruninu, neyðarlögunum og veikleikum evrópska fjármálaregluverksins. Hann telur að Ísland hafi náð sér hraðar eftir hrunið vegna þess að þjóðin hafði eigin gjaldmiðil og svigrúm til sjálfstæðra aðgerða.Meðal þess sem rætt er um:- Áhættuna sem Geir telur fylgja aðildarviðræðum- Framtíð EES-samningsins og viðbrögð Noregs- Sjávarútveg, landbúnað og fullveldi Íslands- Líkur á varanlegum undanþágum frá reglum ESB- Beinan kostnað Íslands af aðild- Evru, krónu, verðbólgu og húsnæðisvexti- Verðtryggingu og íslenska lánakerfið- Bankahrunið, neyðarlögin og Icesave- Öryggissamband Íslands og Bandaríkjanna- Trump, Grænland og breytt alþjóðlegt ástand- Hvort dollarinn kæmi jafnvel frekar til greina en evranGeir segir mikla þjóðarhagsmuni í húfi og ætlar sjálfur að greiða atkvæði gegn áframhaldandi aðildarviðræðum 29. ágúst.Fáðu þér áskrift og sjáðu alla þætti á Brotkast í fullri lengd inni á https://brotkast.is/askrift/

Sveinn Andri Sveinsson lögmaður er gestur Frosta Logasonar í Spjallinu.Í fyrri hluta viðtalsins ræða þeir svokallaða hryðjuverkamálið en Sveinn Andri var verjandi annars mannanna sem sakaðir voru um að hafa undirbúið hryðjuverk hér á landi. Málið endaði með sýknu af hryðjuverkaákærunum eftir langt og umdeilt dómsferli.Sveinn Andri fer yfir upphaf rannsóknarinnar, blaðamannafund ríkislögreglustjóra og þá ákvörðun að lýsa því yfir að Íslendingum hefði verið bjargað frá hryðjuverki. Að hans mati einkenndist framhald málsins af tilraunum lögreglu og ákæruvalds til að réttlæta harkalegar aðgerðir í upphafi. Hann telur að lögreglan verði að draga lærdóm af málinu og hætta að boða til stórra blaðamannafunda áður en rannsókn liggur fyrir.Þá er rætt ítarlega um mál víetnamska athafnamannsins Quang Le, sem hefur meðal annars verið rannsakaður vegna gruns um mansal, peningaþvætti og brot á útlendingalögum. Sveinn Andri gagnrýnir hversu lengi rannsóknin hefur staðið, lokun fyrirtækja og bankareikninga, frystingu eigna og langvarandi farbann. Hann spyr hvort gengið hefði verið jafnlangt hefði íslenskur fyrirtækjaeigandi átt í hlut og lýsir áhyggjum af þeim þrýstingi sem erlendir starfsmenn kunni að hafa orðið fyrir við rannsókn málsins.Í síðasta og lengsta hluta viðtalsins takast Frosti og Sveinn Andri síðan á um Evrópusambandið, evruna og þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst.Sveinn Andri hefur lengi verið eindreginn stuðningsmaður ESB-aðildar. Hann telur EES-samninginn fela í sér meira raunverulegt fullveldisframsal en full aðild og segir Íslendinga hafa greitt gríðarlegt verð fyrir krónuna í formi hárra vaxta. Frosti dregur þær forsendur í efa og spyr meðal annars hvort upptaka evru myndi leiða til lægra launastigs, hvort Ísland gæti tryggt full yfirráð yfir sjávarauðlindinni og hversu mikið vald færðist til stofnana og dómstóla Evrópusambandsins.Úr verður löng, lífleg og hreinskilin rökræða um vexti, kaupmátt, fullveldi, sjávarútveg, orkumál og það hvort Íslendingar eigi að segja „já til að sjá“ í þjóðaratkvæðagreiðslunni.Fáðu þér áskrift og sjáðu alla þætti á Brotkast í fullri lengd inni á https://brotkast.is/askrift/

Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseti EFTA-dómstólsins og einn helsti sérfræðingur Evrópu í EES-rétti, ræðir hér þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst og hvað hann telur að raunverulega sé undir.Baudenbacher hafnar þeirri framsetningu að fyrri þjóðaratkvæðagreiðslan snúist aðeins um að „sjá hvað sé í boði“. Jákvæð niðurstaða myndi að hans mati skapa sterkan pólitískan meðbyr í átt að aðild og gera Íslendingum mun erfiðara fyrir að hafna samningi síðar. Hann telur sönnunarbyrðina hvíla á þeim sem vilja yfirgefa núverandi fyrirkomulag og leggja af stað í það sem hann kallar „ævintýri“ Evrópusambandsaðildar.Í viðtalinu útskýrir Baudenbacher mikilvægi sjálfstæðrar EFTA-stoðar EES-samningsins, þar sem Ísland hefur eigin eftirlitsstofnun og dómstól sem Evrópudómstóllinn getur ekki ógilt dóma hjá. Hann segir Íslendinga hafa mun meira vægi innan þessara stofnana en þeir myndu hafa innan framkvæmdastjórnar ESB og Evrópudómstólsins.Icesave-málið er sérstaklega rætt. Baudenbacher segir framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafa lagt mikla áherslu á að Ísland tapaði málinu, en EFTA-dómstóllinn hafi staðist þrýstinginn og komist að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkinu bæri ekki að ábyrgjast skuldbindingar einkabanka. Að hans mati sýnir málið hvers vegna sjálfstæði EFTA-stoðarinnar getur haft úrslitaþýðingu fyrir lítið ríki.Þá ræðir hann hvort Ísland gæti raunverulega fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB. Jafnvel þótt skrifleg undanþága fengist yrði umfang hennar, að sögn Baudenbachers, síðar túlkað af framkvæmdastjórninni og Evrópudómstólnum. Hann telur jafnframt ólíklegt að aðildarsamningur Íslands gæti byggst á undanþágum á öllum þeim sviðum sem skipta þjóðina mestu, meðal annars í sjávarútvegi, landbúnaði og orkumálum.Í samtalinu er einnig fjallað um:– Hvers vegna Baudenbacher telur að „fyrra jáið“ skipti mestu máli– Lýðræðishalla EES annars vegar og Evrópusambandsins hins vegar– Lissabon-sáttmálann og þróun ESB í átt að aukinni miðstýringu– Hlutverk framkvæmdastjórnarinnar og Evrópudómstólsins– Möguleg áhrif sæstrengs á íslenskt raforkuverð– Krónuna, evruna og reynslu Sviss af veikingu evrunnar– Trump, Grænland og hvort ESB geti veitt Íslandi raunverulegar öryggistryggingar– Samningspakka Sviss við ESB, sem Baudenbacher kallar ójafnan samning– Hvers vegna hann telur Evrópu þurfa sjálfstæða EFTA-stoð– Ákvörðun Háskóla Íslands um að heimila honum ekki að flytja fyrirlestur í Hátíðarsal skólansBaudenbacher segist hafa mikla aðdáun á sjálfstrausti Íslendinga, sem þrátt fyrir smæð þjóðarinnar hegði sér eins og stórt og sjálfstætt ríki. Hann óttast að eitthvað af því myndi glatast við inngöngu í Evrópusambandið.„Ef ég væri Íslendingur og hefði kosningarétt myndi ég kjósa nei 29. ágúst,“ segir Baudenbacher.Fáðu þér áskrift og sjáðu alla þætti á Brotkast í fullri lengd inni á https://brotkast.is/askrift/

Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseti EFTA-dómstólsins, segir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst ekki aðeins snúast um að „sjá hvað sé í boði“. Jákvæð niðurstaða myndi setja öflugt pólitískt ferli af stað og gera erfiðara að hafna aðild síðar.Í klippunni ræðir hann sjálfstæði EFTA-stoðarinnar, mikilvægi Icesave-dómsins, óvissuna um varanlega undanþágu í sjávarútvegsmálum og geopólitísku rökin fyrir ESB-aðild. Baudenbacher segir sönnunarbyrðina hvíla á þeim sem vilja yfirgefa núverandi EES-fyrirkomulag og leggja af stað í „ævintýri“ ESB-aðildar.Fáðu þér áskrift og sjáðu alla þætti á Brotkast í fullri lengd inni á https://brotkast.is/askrift/

Allt varð vitlaust þegar Ólafur Ragnar Grímsson benti á í viðtali við Brotkast að engin trygging væri fyrir því að sérstök þjóðaratkvæðagreiðsla yrði haldin um lokasamning við Evrópusambandið. Honum var umsvifalaust gefið að sök að ljúga, blekkja og fara rangt með staðreyndir. En þegar hlustað er á það sem Ólafur Ragnar sagði í raun er málflutningurinn töluvert skýrari. Hann sagði beinlínis að það yrði „mjög skrýtið“ ef lokasamningur yrði ekki borinn undir þjóðina, en benti jafnframt á að loforð um slíka atkvæðagreiðslu væri ekki það sama og trygging fyrir henni. Við förum yfir orð Ólafs Ragnars, viðbrögðin við þeim og þessa áhugaverðu tilhneigingu íslenskrar stjórnmálaumræðu til að ráðast á sendiboðann þegar skilaboðin falla mönnum illa í geð.Fáðu þér áskrift og sjáðu alla þætti á Brotkast í fullri lengd inni á https://brotkast.is/askrift/