Đài Hà Nội | Đọc truyện đêm khuya

Trước tình trạng phong trào yêu nước tại Pháp bị suy yếu, Văn Ba đề xuất khôi phục Hội những người An Nam yêu nước. Anh nhận định phải tranh thủ thời cơ Hội nghị Versailles sắp diễn ra để tập hợp lực lượng, cất lên tiếng nói mạnh mẽ đòi quyền lợi chính đáng cho nhân dân Việt Nam và các dân tộc thuộc địa.

Có giấy tờ hợp pháp, Văn Ba tích cực đến các nhà máy, khu công nghiệp tại Pháp để khảo sát đời sống đồng bào. Chứng kiến hàng vạn người Việt lao động cực nhọc, lương thấp, sống thiếu thốn và mòn mỏi mong ngày về quê hương, anh thấu cảm sâu sắc nỗi khổ của người dân mất nước, đồng thời nhận ra yêu cầu cấp bách phải tập hợp họ vào một phong trào đấu tranh có tổ chức.

Đến Paris, Văn Ba được hai tiền bối Phan Châu Trinh và Phan Văn Trường đùm bọc, đưa vào Hội những người Việt Nam yêu nước. Thấu hiểu nỗi cay đắng của hàng vạn đồng bào bị thực dân áp bức, lao dịch nơi xứ người, anh càng sục sôi quyết tâm tìm con đường giải phóng độc lập cho dân tộc.

Nghiên cứu tác phẩm của Các Mác tại Luân Đôn, Nguyễn Văn Ba tìm thấy hướng nhận thức mới qua các khái niệm về chủ nghĩa tư bản và giá trị thặng dư. Tri thức này giúp anh nhìn thấu hạn chế của các bậc tiền bối: cả tư tưởng dựa vào ngoại bang của Phan Bội Châu lẫn chủ trương cải cách của Phan Châu Trinh đều không phải là con đường giải phóng dân tộc hiệu quả.

Sống tại Luân Đôn, Nguyễn Văn Ba rơi vào cảnh thất nghiệp và cuộc sống vô cùng chật vật khi sức khỏe không còn cho phép làm các việc nặng nhọc như đốt lò, khuân than. May mắn sau đó, anh tìm được việc phụ bếp tại một khách sạn lớn, trước khi chuyển sang làm việc tại khách sạn Carlton nổi tiếng.