Aloha! Tena tatou e te whanau whanui! Our whanaunga, our tuakana, are celebrating Hawaiian language month so I thought i'd do my little bit to hapai the kaupapa too. I've been learning the olelo for just over 2.5 years now, and I thought it would be nice to share a purakau from one of the books I have. I've done it line by line, olelo, then te reo (I've tried to get the reo as close to the olelo, so the reo may sound slightly odd), that way it still lines up with the take of this podcast. This korero comes from He Mau Ka'ao Hawai'i - Folktales of Hawaii, by Mary Kawena Pukui, with Laura C.S. Green.
Enjoy! Mahalo!
Also, I came across an awesome reo maori cover of Olivia Dean's - Man I Need sung by the talented Jordynwitha_why (She gave the ka pai to play her song on this podcast btw. Check her insta out: @jordynwitha_why)
I enjoyed this cover so much that I thought I'd do a little wetereo on the lyrics. I'm only going off my own knowledge of the reo, so the breakdown is only based of my own interpretation. Each kaiwaiata has there own whakaaro on how they construct waiata in the reo, so these are purely my own views.
(Maori) Man I Need - Olivia Dean Cover: Jordyn With A Why
Ko koe, ko au,
na,
ko au ko koe.
maana kua hurihia nga tai,
no reira kaua ra e whererei,
me korero e whekori ai,
kua mohio,
te taea te karo,
kia pono mai,
kua tuku ke i taaku e ohio nei,
kia piri mai e taku hei tawhiri,
taria e haereere
(ka) nanawe,
ina ka reia mai ki te atapo,
warea ke ana au,
ki o tapore,
kia piri mai ra e taku hei tawhiri,
takiri,
takiri,
takiri,
Kane a me Ku | Tane raua ko Tu
He kaao keia no kekahi elemakule o Hilo i ke au kahiko loa.
He purakau tenei mo tetahi koroheke o Hilo i te ao tahito rawa.
He kanaka ia i hoomaopopo mau i kona mau akua, ia Kane a me Tu.
He tangata ia i whakapono, i pumau, ki ona atua, ki a Tane raua ko Tu.
I kona ala ana i kakahiaka, olelo aela ia, "E Kane e, e Ku e, ua ala au!"
I tona aranga i te ata haeata, korero ake ra ia, "E Tane e, e Tu e, kua ara au!"
A i ka wa ona e hoomo'a ai i kana wahi mea e pa'ina ai, hea akula ia "E Kane, e Ku, e hoomo'a ana au i kuu mea ai."
A, i te wa ona, e whakamaoa ai i tana mea kai, mea atu ra ia, "E Tane, e Tu, e whakamaoa ana au i taku mea kai."
A i ka mo'a ana, kono akula oia ia laua, me ka i ana, "E Kane e, e Ku e, ua mo'a ka ai, a e ai ana au, mai kakou e pa'ina!"
A, i te maonga, tono atu ra ia ki a raua, me te kianga, "E Tane e, e Tu e, kua maoa te kai, a, e kai ana au, haramai, tatou e kai!"
A hiki i ka wa e ma'ona ai, olelo hou aela no ia, "E Kane e, e Ku e, ua ma'ona au!"
Ka tae ki te wa e makona ai, korero ano ake ra ia, "E Tane e, e Tu, kua makona au!"
Kii aela ia i ka o'o no ka hele ana e mahi i kana mala uala, hea hou akula no oia i ua mau akua nei, "E Kane, e Ku, e hele ana au e mahi ai. E hele pu kakou."
Tiki ake ra ia i te ko mo te haerenga, hei mahi i tana mara kumara, korero ano atu ra ia ki aua atua nei, "E Tane, e Tu, e haere ana au e mahi kai. E haere pu tatou."
Peia o ia i hea mau ai i kona mau akua i na mea apau ana i hana'i.
Penei a ia i hotehote ai ki ona atua i nga mea katoa i mahi ai.
I kekahi la, hele aku nei o ia me kekahi mau hoa i kahatai no ka lawe i'a.
I tetahi ra, haere atu nei a ia me etahi hoa ki tahatai mo te hao ika (te take.)
Hihia iho nei ka upena i kekahi ako'ako'a i loko o ke kai.
Porowhiwhia iho nei te kupenga i tetahi akau i roto o te tai.
Hea ae nei o ia i a Kane a me Ku me ka i ana, "E luu ana au e wehe i ka upena," a luu akula.
Mea ake nei a ia ki a Tane raua ko Tu, me te kianga, "E ruku ana au e wehe i te kupenga" a ruku atu ra.
Kakali aku nei kona mau hoa no ke aea ae, aole nae i oili mai ua elemakule nei.
Tatari atu nei ona hoa mo te aea ake, kaore i hoki mai taua koroheke nei.
No laila i manao ai lakou ua make, a ho'i akula e hai i ka ohana, ua make ka elemakule i loko o ke kai.
No reira, i whakaaro ai ratou, kua mate, a hoki atu ra e whaki ki te whanau, kua mate te koroheke i roto o te tai.
I ua elemakule nei i luu aku ai, nalowale aela ua ako'ako'a nei, me ka upena, a kau aela o ia i luna o kekahi aina maikai.
I taua koroheke nei i ruku atu ai, ngaro rawa ake ra taua akau nei, me te kupenga, a tau ake ra a ia i runga o tetahi kainga maitai.
I ihola ia, "E Kane, e Ku, nani maoli keia aina! E imi ana au i na kamaaina o keia wahi."
Ki iho ra ia, "E Tane, e Tu, ataahua rirerire tenei kainga! E kimi ana au i nga tangata whenua o tenei wahi."
Hele aela o ia a ike akula i kekahi hale pili e ku ana, a lohe aku nei o ia i ka leo e hea mai ana i a ia e hele aku.
Haere ake ra a ia, a, kite atu ra i tetahi wharepuni e tu ana, ka rongo atu nei a ia i te reo e karanga mai ana ki a ia e haere atu.
Auau akula o ia me ka olioli, a olelo aela ia "E Kane, e Ku, ke hea maila kamaaina iau, a e hele ana au i laila!"
Horohoro atu ra a ia, me te harihari, a, korero ake ra ia "E Tane, e Tu, kei te karanga mai ra -a tangata whenua- ki au, a, e haere ana au ki reira!"
I kona puka ana i ka hale, ike akula ia he elua mau elemakule.
I tona putanga ki ro whare, kite atu ra ia he koroheke. Tokorua nei.
Hookipa ia o ia me ka maikai.
Powhiritia ia, me te ngahau.
Moe ihola ia i laila i kela po.
Moe iho ra ia i reira i tenei po.
I ke ao ana ae, i maila kekahi elemakule i a ia, "Ea, ua lohe mau maua i kou hea mau i ko maua inoa. Owau no o Kane, a o keia o Ku.
I te aonga ake, ki mai ra tetahi koroheke ki a ia, "Ea, kua rongo maua i to karanga pumau i to maua ingoa. Ko wau ano a Tane, a, ko tenei, ko Tu.
Ke mahalo nei maua i kou hea ole ia maua i kou hele ana i hoopau pilikia. aka, e puka mau ana ko maua inoa no na mea apau, a ua uluhua no hoi maua.
Kia mihia nei maua, kaua e tuku mihi mai, kei mimi ana. Heoi, puta mai ana (i to mangai) to maua ingoa mo nga mea katoa, a, kua hoha ano hoki maua.
No laila, maua i lawe mai ai ia oe e ao aku ai maua.
No reira, maua i kawe mai ai koe e whakaako atu ai i a maua.
Ala oe, hoomanao, a ke pilikia, hea mai, a ke moe, noonoo mai.
Ara koe, whakamoemiti, a, ko te raruraru, karanga mai, a, ko te moe, whakaaroaro mai.
O hoi, a ka wa pono, kii aku maua ia oe."
O hoki, a, i te wa tika, tiki atu maua i a koe."
Hoihoi ia maila ua kanaka nei i kona wahi pono'i.
Hokihokia mai ra taua tangata nei ki tona wahi tuturu.
Olioli na makamaka i ka ike hou ana i kona mau maka, a me ka lohe ana i ka aina nani ana i ike ai.
Harihari nga matamata i te kitenga ano i tona mata, a, me te rongonga i te kainga ataahua i kite ai.
Mau makahiki loihi ma hope mai, nalowale ua kanaka nei.
Maha rawa nga tau i hipa mai, ngarongaro taua tangata nei.
Ua olelo ia, ua hoi o ia e noho me kona mau akua, me Kane, a me Ku.
Kua korerohia, kua hoki a ia. E noho me ona atua, me Tane, a, me Tu.