Podcast Lepiej Teraz

Jesień 1777. Wzgórza nad rzeką Hudson w stanie Nowy York.

7 tysięcy najlepszych brytyjskich żołnierzy maszeruje na Albany. Jeśli tam dotrą, Ameryka wraca pod koronę. Na ich drodze pozornie nic nie stoi.W tym odcinku zobaczysz, co się dzieje, gdy kompetencja spotyka ignorancję. Gdy jedna zignorowana rada prowadzi do katastrofy, a jedna wysłuchana zmienia losy wojny. 

I zadasz sobie pytanie:
Czy potrafisz budować w ciszy, gdy nikt nie patrzy?
To historia o porażce zamienionej w zwycięstwo. O samotności, która nie złamała. I o okopach, które okazały się ważniejsze niż szarże kawalerii.

Słuchaj teraz — trzeci rozdział niesamowitej podróży Kościuszki przez Amerykę.

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 
Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA:

Biografie podstawowe:Alex Storożyński, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)
Francis C. Kajencki, Thaddeus Kosciuszko: Military Engineer of the American Revolution (South Polonia Press, 1998)
Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)
Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)
Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile (1946)
James S. Pula, Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)
Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kościuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)
Źródła pierwotne – korespondencja i dokumenty:George Washington do Henry’ego Laurensa, 10 listopada 1777 (Founders Online: Washington/03-12-02-0185): „Cosieski, I think his name is… is a person of knowledge and merit”
Raport Gatesa do Kongresu: „Colonel Kosciuszko chose and entrenched the position” (za Gardnerą i Kajenckim)
Gates o Kościuszce – zdanie przypisywane przez Storożyńskiego, Kajenckiego i Pulę: „the great tacticians of the campaign were hills and forests, which a young Polish Engineer was skillful enough to select for my encampment” (oryginał nie zlokalizowany w archiwach cyfrowych)
Artykuły i źródła akademiczne:Smithsonian Magazine, marzec 2017 – profil Kościuszki
American Battlefield Trust – profile bitew pod Saratogą (battlefields.org)
National Park Service – Saratoga National Historical Park
Museum of the American Revolution – wirtualny spacer po śladach Kościuszki (amrevmuseum.org)
National Museum of the United States Army – biogram Kościuszki (thenmusa.org)
Angry Staff Officer (blog) – „Thaddeus Kosciusko: The Polish Engineer You Never Heard of Who Saved America” (2019)
Ambasador RP Piotr Wilczek, cytowany za Richmond Times-Dispatch (2018)
Monticello / Thomas Jefferson Foundation – biogram Kościuszki
Britannica – hasła: Tadeusz Kościuszko, Battles of Saratoga, American Revolution
Kontekst historyczny Rewolucji Amerykańskiej:American Battlefield Trust – American Revolution FAQ
National Army Museum (UK) – American War of Independence: Outbreak
U.S. Department of State, Office of the Historian – „The Declaration of Independence, 1776″
The American Yawp (podręcznik akademicki, open source) – rozdział 5: The American Revolution
Cytaty źródłowe:
„ziemny fort został zbudowany pod doświadczonym okiem polskiego inżyniera” – American Battlefield Trust
„Cosieski, I think his name is…” – Washington do Laurensa, Founders Online
„Colonel Kosciuszko chose and entrenched the position” – raport Gatesa do Kongresu
„The great tacticians of the campaign were hills and forests…” – Gates, za Storożyńskim/Kajenckim/Pulą
„I would say his influence is even more significant than Lafayette” – Alex Storożyński, Smithsonian Magazine
„nie zgodził się i ostatecznie nie pozwolił mu zbudować umocnień na Sugar Loaf” – American Battlefield Trust, za St. ClairKajencki o Bemis Heights
„Wjechał na wzgórze i zbadał teren…” – Thaddeus Kosciuszko:
Military Engineer of the American RevolutionStorożyński o taktyce opóźniania: 
„Kościuszko ocalił uciekającą armię…” – The Peasant Prince

Co zrobisz, gdy stracisz dosłownie wszystko – w środku oceanu?

W tym odcinku Kościuszko opuszcza Europę z marzeniem i… prawie nie dociera do celu.

Czeka Cię:  
Rejs, o którym nie piszą w podręcznikach 
Plaża, na której zaczyna się prawdziwa historia 
Spotkanie, które zmieniło losy wojny o niepodległość Ameryki 
Od zera do pułkownika – w 2 miesiące

Myślisz, że Ci w życiu trudno?

Posłuchaj tego odcinka. 

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 
Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA

Źródła główne:
Alex Storożynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009) – porwanie Sosnowskiej, ucieczka, spotkanie z Franklinem
Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896) – stanowisko sceptyczne wobec relacji o porwaniu, cytat: „Jest wiele opowiadań o tej miłości…”
Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg) – wersja ataku w domu
Gottlieb Mittelberger, Journey to Pennsylvania (1750/1756) – relacja z rejsu transatlantyckiego: warunki na statku, śmierć dzieci, jakość wody i jedzenia
Smithsonian Magazine, 2017 – rekonstrukcja spotkania z Franklinem: „Kręcone brązowe włosy młodego mężczyzny…”
Źródła uzupełniające:
„Nowiny” (gazeta pijarów), 16 kwietnia 1777 – list Kościuszki do Czartoryskiego, jedyne zachowane świadectwo rozbicia statku
Hektoen International – artykuł akademicki o warunkach zdrowotnych na statkach XVIII w.
Ludwik-Sebastian Mercier, Tableau de Paris – rytm dnia w Paryżu lat 70. XVIII w.
William Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and Denmark – drogi w Rzeczypospolitej
Publishers Weekly – recenzja The Peasant Prince, wzmianka o misji Beaumarchais’a
USNI Proceedings – ocena skuteczności blokady brytyjskiej 1775–1778
Chronicles of America – opis nabrzeży Filadelfii
Encyclopedia of Greater Philadelphia – dźwięki i atmosfera miasta 1776
polishhistory.pl – wywiad ze Storozynskim
CiekawostkiHistoryczne.pl – relacja Kościuszki o pierwszych krokach w Ameryce
breedshill.org – wersja z listami polecającymi od Lee i Czartoryskiego
LRT (Lithuanian Radio and Television) – wersja litewska o tajnym ślubie
Cytaty źródłowe:
„Wzdłuż przystani leżały masywne…” – Chronicles of America
„Synogarlice nie dla wróbli…” – Storożynski, The Peasant Prince, rozdz. 1; potw. prof. P. Ugniewski, dzieje.pl
„Trzej mężczyźni, którzy znali Kościuszkę…” – Storożynski, The Peasant Prince, przypis 6 w rozdziale 1
„Jest wiele opowiadań o tej miłości…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko
„Kilku jeźdźców dogania ich galopem…” / „Zamiast walczyć z ojcem ukochanej…” – Storozżynski, The Peasant Prince, rozdz. 1
„Nie śmiejąc liczyć na zgodę ojca…” – Gardner, Kościuszko: A Biography (1920)
„Losy szczęścia dziwnej Opatrzności Bożej zrządziły…” – „Nowiny”, 16 kwietnia 1777
„Smród tak obrzydliwy, że nie sposób go sobie wyobrazić” – Hektoen International, cytujące relacje z epoki
„Często bardzo czarna, gęsta i pełna robaków…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania
„Przerżnięte czerwonymi robakami i pajęczymi gniazdami” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania
„Statek jest nieustannie rzucany z boku na bok…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania
„Dzieci w wieku od jednego do siedmiu lat…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania
„Kręcone brązowe włosy młodego mężczyzny…” – Smithsonian Magazine, 2017
„Kto miałby przeprowadzić taki egzamin…” – Storożynski via NPR

Jak wygladał dzieciństwo i edukacja niezwykłego kadeta Szkoły Rycerskiej, którego koledzy przezywają „Szwedem”?

Co robi ten młody szlachcic z Polesia, gdy wraca z Paryża jako najlepiej wykształcony inżynier wojskowy w kraju… który nie potrzebuje już inżynierów wojskowych?

Co robi, gdy zakochuje się w córce magnata, który jest jego pracodawcą?

I co jej ojciec-hetman mówi mu prosto w oczy, gdy poprosi ją o rękę?

Posłuchaj pierwszej części historii człowieka, który zdobywał edukację pomimo zakazu. I który zapłacił za miłość cenę, jakiej nie przewidział.

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA:
Alex Storożynski, „Kościuszko, Książę chłopów”  (2018)
Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894)
Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)
Miecisław Haiman, Kościuszko, Leader and Exile (1946)
Kamil Janicki, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa
Aleksander Świętochowski, Historia chłopów polskich
William Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and Denmark
Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski (1790)
Tadeusz Kościuszko, Memoriał z 1814 r. (rękopis odkryty przez E. Humeniuka, wyd. Kwartalnik Historyczny 1965; tłum. polskie: racjonalista.pl)
Ignacy Krasicki, Monachomachia (1778)
Hugo Kołłątaj – materiały dot. reformy UJ i KEN
Jędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III (rozdziały o duchowieństwie, literat.ug.edu.pl)
Łukasz Kurdybacha, Kuria rzymska wobec Komisji Edukacji Narodowej w latach 1773- 1783 (1949)
Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787)
en-academic.com – artykuł biograficzny
polishhistory.pl – wywiad ze Storożynskim
Muzeum Narodowe w Krakowie – wystawa „Tadeusz Kościuszko: Dobry i waleczny, lecz nieszczęśliwy”
Persée.fr – materiały o Jean-Rodolphe Perronet
journals.openedition.org/artefact/369 – program École Royale du Génie w Mézières
Britannica – Gaspard Monge, Pierwszy rozbiór
dzieje.pl – prof. Piotr Ugniewski (UW), prof. Tadeusz Cegielski (budżet Szkoły Rycerskiej)
Korespondencja
Founders Online, National Archives USA – Jefferson-Kościuszko
Gardner 1920 (Czartoryski do Franklina, 1778)
Cytaty źródłowe:
„Gruchanie kochanków trwać mogło około pięciu miesięcy…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko
„Polscy chłopi mają wygląd dziki…” – William Coxe, Travels in Poland
„Pięć części narodu polskiego…” – Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski
„Synogarlice nie dla wróbli…” – potwierdzenie: prof. P. Ugniewski, dzieje.pl
„Obalał tyranów, zakładał republiki…” – Kościuszko o Timoleonie (Storożynski)
„Nie można mieć nadziei, że zmienią swoje postępowanie…” – Kościuszko, Memoriał 1814, tłum. pol. racjonalista.pl
„Duchowieństwo, które łakomstwem skażone…” – Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego

Czy wyczucie dobrego stylu może być narzędziem władzy? 

W dzisiejszym odcinku zabiorę Cię do Rzymu za panowania Nerona – świata ociekającego złotem, krwią i absolutnym brakiem gustu. Poznasz historię Gajusza Petroniusza, człowieka, który jako jedyny na dworze tyrana nie posługiwał się strachem, lecz elegancją.

Dowiesz się:
Dlaczego najpotężniejszy człowiek świata drżał przed opinią swojego „Arbitra”?
Co wspólnego ma rzymski esteta z kultową rolą Bogusława Lindy w „Psach”?
Jak Petroniusz zamienił własną śmierć w ostatnie, złośliwe arcydzieło wymierzone w cesarza?
Dlaczego pieniądze bez smaku robią z nas klaunów, a smak bez pieniędzy – awanturników?
To nie jest sucha lekcja historii. To opowieść o tym, jak zachować kontrolę nad własną narracją, gdy świat wokół Ciebie płonie. 

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

Źródła pierwotne
Tacyt, „Roczniki” (Annales), Księga XVI, rozdziały 17-20 – główne źródło o życiu i śmierci Petroniusza. Dostępne online w języku angielskim na stronie LacusCurtius (University of Chicago) oraz Poetry in Translation.
Pliniusz Starszy, „Historia naturalna”, Księga XXXVII, rozdział 20 – wzmianka o zniszczonym pucharze murryńskim.
Petroniusz, „Satyricon” – zachowane fragmenty ksiąg XIV-XVI. Dostępne w polskim przekładzie Mieczysława Brożka (PIW).
Źródła cytowane:
Opis śmierci Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18-19
Charakterystyka Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18
List do Nerona: Tacyt, Annales XVI.19
Puchar murryński: Pliniusz, Historia Naturalis XXXVII.20
Cytat o Sybilli: Petronius, Satyricon 48.8

Przez lata nagrywania biografii zauważyłem ciekawą prawidłowość. 
Aleksander Hamilton na Karaibach,
Benjamin Franklin w swojej drukarni, 
Napoleon w Brienne, 
Washington w Mount Vernon, 
Churchill w wojskowym namiocie, 
Truman w Białym Domu, 
Machiavelli na wygnaniu, 
Montaigne w swojej wieży, 
Fryderyk Wielki po bitwie, 
Jan Karski na studiach, 
Kościuszko w drodze do Ameryki.
Oni wszyscy czytali tę samą książkę. Napisaną przez greckiego kapłana z małego prowincjonalnego miasteczka. Przed dwoma tysiącami lat.
Co takiego było w tej księdze, że kształtowała największych przywódców w historii? 
Dlaczego ludzie, którzy zmieniali świat, wracali do niej raz za razem? 
I co najważniejsze, dlaczego Ty, szukający własnej transformacji, powinieneś ją dziś otworzyć?
Ten odcinek to opowieść:
O odkryciu, które połączyło wszystkie biografie, które nagrałem. 
O instrukcji obsługi wielkości, która przetrwała tysiąclecia. 
I o tym, jak starożytna mądrość może zmienić Twoje życie teraz.
Czasami odpowiedzi na współczesne problemy czekają w bibliotece. 
Trzeba tylko wiedzieć, gdzie szukać.

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

Źródła podstawowe:
Plutarch – „Żywoty równoległe” (szczególnie wstępy do „Żywota Aleksandra” i „Żywota Demostenesa”)
Merle Miller – „Plain Speaking: An Oral Biography of Harry S. Truman”, Berkley Publishing Group, 1974
Ron Chernow – „Alexander Hamilton”, Penguin Books, 2004
Louis Sarkozy – „Napoleon’s Library: The Emperor, His Books and Their Influence on the Napoleonic Era”, 2024
Albert Guerard – „Napoleon I”, Alfred A. Knopf, 1969
Źródła uzupełniające:
Timothy Duff – „Plutarch As Moral and Political Educator”, Cambridge University Press, 2023
Rebecca Burgess – „Plutarch’s Gift”, Law & Liberty, 2024
Pierre Hadot – „The Inner Citadel: The Meditations of Marcus Aurelius”
The Online Library of Liberty – „Plutarch’s Parallel Lives” (eseje o recepcji w Ameryce)
Cytaty źródłowe użyte w odcinku:
„Nie piszę historii, lecz życiorysy…” – Plutarch, „Żywot Aleksandra”, wstęp
„Mieszkam w małym mieście…” – Plutarch, „Żywot Demostenesa”
„Kiedy byłem w polityce…” – Truman w wywiadzie dla Merle’a Millera
„Bonaparte, w Tobie nie ma nic nowoczesnego…” – cytat przypisywany Pasquale Paoli
„Niech mój syn czyta i rozmyśla nad historią…” – Napoleon, instrukcje dla syna
List Machiavellego do Francesco Vettoriego z 10 grudnia 1513 r.