Podcast Lepiej Teraz

Filadelfia, 1723 rok. 17-letni chłopak schodzi ze statku z jednym dolarem w kieszeni i trzema bułkami pod pachą.

8 miesięcy później je obiady u gubernatora prowincji.
Co się wydarzyło pomiędzy? 
I dlaczego ta znajomość zmieni jego życie w sposób, którego się nie spodziewa? 

W 5-tej części opowieści o Benjaminie Franklinie zobaczysz, jak nastolatek bez pleców, koneksji i grosza w ciągu roku wpada w orbitę najpotężniejszego człowieka w kolonii. Jak wraca do Bostonu, żeby zatańczyć na nerwach starszego brata. I jak wsiada na statek do Londynu, wioząc w ładowni pewien worek pocztowy, od którego zależy cała jego przyszłość.

To odcinek o pierwszych brutalnych lekcjach dorosłości:
o tym, komu ufać, komu pożyczać, kiedy milczeć i kiedy walczyć.
O młodości, która myśli, że wszystko rozgryzła.
I o świecie, który cierpliwie czeka, żeby to zweryfikować.

Zapraszam na piątą część serii.

Słuchaj i ucz się na błędach wielkich ludzi

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz 
Postaw kawę na: suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródła pierwotneBenjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, tekst za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w tym odcinku to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: scena snu w domu modlitwy kwakrów i gospoda Pod Krzywą Szczapą; scena u Bradforda i Keimera („szczwany stary sofista i zwykły nowicjusz”; „gapił się jak otrute prosię”; „miał spory zapas łajdactwa w swoim składzie”; „Sąsiedzie, przyprowadzam ci młodego człowieka…”); opis drukarni Keimera i elegii na śmierć Aquili Rose; kwatera u Readów i pierwsze uczucie do Deborah; list Holmesa i reakcja Keitha; wizyta gubernatora i madera na rogu Third Street; podróż do Bostonu i scena w drukarni Jamesa (garnitur, zegarek, srebro, sztuka ośmiu reali) oraz słowa Jamesa o zniewadze; ocena Josiaha („człowiek małej roztropności…”) i jego warunki pomocy; pieniądze Vernona i „jedno z pierwszych wielkich errat mojego życia”; ostrzeżenie kwakierki na statku i kradzież srebrnej łyżki; upadek Collinsa i scena na rzece Delaware („Zawieziecie mnie do domu”); obietnica Keitha („A skoro on nie chce cię urządzić, zrobię to sam…”) i sugestia podróży do Anglii; pytanie Keimera „A co zamierzasz z tego wywnioskować?”, projekt wspólnej sekty, trzymiesięczny post i pieczone prosię; zaloty do Deborah i stanowisko pani Read; anegdota o psalmie Ralpha („wielki Boże, jak on pisze!”) oraz pożegnalne losy Watsona i Osborne’a; odwlekane listy, doktor Bard i scena w Newcastle.
Biografie (fakty i kontekst; cytowane w ramach prawa cytatu)Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (rozdz. 2–3: kontekst Filadelfii lat 20. XVIII w., charakterystyka Keitha i Keimera, tło rodziny Read).
H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (rozdziały o młodości: Boston 1724, kontekst polityczny rządów Keitha).
Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (szczegóły biografii Keitha i Keimera, tło handlowe Filadelfii lat 1723–1724).
Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (klasyczna rekonstrukcja epizodu filadelfijskiego).
Archiwa i internetProject Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203).
Founders Online, National Archives: founders.archives.gov (aparat krytyczny The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959; stąd potwierdzenie nazwy statku London Hope, której Franklin w autobiografii nie podaje).

Późnym latem 1723 roku 17-letni chłopak wymyka się z domu w środku nocy. Sprzedał część swoich ukochanych książek, żeby zebrać na bilet. W kieszeni ma kilka monet. Przed nim 500 km otwartej wody i ani jednej znajomej twarzy.

To opowieść o 3 dniach, które zmieniły wszystko.Będzie sztorm, który nikomu nie wróży nic dobrego. Człowiek za burtą, którego nikt by sobie nie wymyślił. Oraz marsz w ulewnym deszczu, moment zwątpienia i noc, której Ben nigdy nie zapomni.A na końcu niedzielny poranek w obcym mieście. I ktoś, kto patrzy na brudnego chłopaka i jeszcze nie wie, kim się dla niego okaże.

Czwarta część serii o Benjaminie Franklinie. Odcinek o tym, jak naprawdę wygląda nowy początek, nie ten z poradników, czysty i zaplanowany, tylko ten prawdziwy. I o cenie, jaką trzeba zapłacić za wolność.

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz”, pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródło główne (pierwotne):Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wszystkie cytaty w tym odcinku pochodzą z rozdziałów II-IV (wg podziału redakcyjnego Franka W. Pine’a) i zostały przetłumaczone z oryginału angielskiego na potrzeby podcastu „Lepiej Teraz”. Tekst oryginalny: wydanie Johna Bigelowa (1868), domena publiczna, Project Gutenberg, ebook nr 20203 (gutenberg.org/files/20203); także Founders Online (founders.archives.gov).
Tłumaczenie: Wszystkie polskie wersje cytatów Franklina w tym odcinku to przekład własny z oryginału angielskiego, wykonany na potrzeby „Lepiej Teraz”, nie pochodzą z żadnego opublikowanego polskiego tłumaczenia.
Fakty kontekstowe potwierdzone w źródłachData przybycia do Filadelfii: niedziela, 6 października 1723, ustalona przez Claude-Anne Lopez (redaktor The Papers of Benjamin Franklin, Yale University Press) na podstawie własnoręcznej notatki Franklina; Founders Online.
Postaci: William Bradford (drukarz w Nowym Jorku) i jego syn Andrew Bradford (drukarz w Filadelfii); Aquila Rose, zmarły główny pracownik Andrew Bradforda. Wszystkie postacie i fakty z Autobiografii, część III, oraz potwierdzone w: J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Vol. 1: Journalist, 1706-1730, University of Pennsylvania Press, 2006.
Deborah Read: przyszła żona Franklina; jej dom przy Market Street; pierwsze spotkanie opisane w Autobiografii, część III.
Trasa: Boston → Nowy Jork (statkiem, „blisko 300 mil”); Nowy Jork → Perth Amboy (łodzią, sztorm); Amboy → Burlington (pieszo, „pięćdziesiąt mil”); Burlington → Filadelfia (łodzią, w nocy, przez Cooper’s Creek). Wszystko wg Autobiografii, część III.
Źródła pomocnicze (biografie do dalszej lektury)
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin, Knopf, 2018.
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdz. 2-3.
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.
Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938.
Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.

Co się dzieje, gdy 16- latek bez prawa głosu odkrywa, że może powiedzieć światu wszystko — pod warunkiem, że nie powie, kim jest?

W 3 części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam miedzy innymi o:Jednym z najsłynniejszych oszustw literackich w dziejach Ameryki, 
Bracie tyranie, który trafił za kraty, 
Prawniczej sztuczce, dzięki której nastolatek został wydawcą gazety
Decyzji, która zmieniła nie tylko jego życie, ale i bieg historii.
Jeśli cenisz moją pracę, będę Ci bardzo wdzięczny za symboliczną kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. 

Obejrzyj mój nowy vlog na kanale Radek Budnicki z wyprawy do Wielkopolski i wizyty na wystawie poświęconej Tadeuszowi Kościuszce, na moim kanale YouTube Radek Budnicki:

Boston, 1720. 14- letni Benjamin pochyla się nad książką pożyczoną na jedną noc.
Świeca dogasa.
Jeśli zaśnie, brat go znowu zbije.
Jeśli ojciec zobaczy światło, zacznie się to wszystko od nowa.

W drugiej części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam, jak chłopak bez szkoły, bez pieniędzy i bez wolności stał się w 5 lat mistrzem prozy, wegetarianinem szokującym purytański Boston i świadkiem epidemii, która rozdarła miasto na pół.

Czego się dowiesz:
6- stopniowa metoda nauki pisania, którą szesnastoletni Franklin wymyślił sam, w pustej drukarni o piątej rano. Metoda, która działa do dziś i nie wymaga ani nauczyciela, ani kursów.
Wegetariańska herezja Franklina – dlaczego przestał jeść mięso w mieście, gdzie to był społeczny skandal. Jak chleb z rodzynkami i szklanka wody dały mu dwie rzeczy, których nikt się nie spodziewał.
Epidemia ospy 1721 roku, która podzieliła Boston na dwa wrogie obozy. Spór o szczepienia, granat rzucony w okno i pierwsza naprawdę wolna gazeta w Ameryce.

3 lekcje z tego odcinka możesz zastosować u siebie jeszcze w tym tygodniu.

Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz  

Postaw kawę: suppi.pl/lepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA

Źródła główne (pierwotne):
Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wydanie autorytatywne: J.A. Leo Lemay & P.M. Zall (red.), Benjamin Franklin’s Autobiography: An Authoritative Text, W.W. Norton, 1986. Polskie tłumaczenie: Żywot własny, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960.
„Silence Dogood, No. 1–14″ (2 IV – 8 X 1722), pełne teksty w: The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1, ed. L. W. Labaree, Yale University Press, 1959. Online: Founders Online (founders.archives.gov).
„The Printer to the Reader”, New-England Courant, No. 80, 11 II 1723. Online: Founders Online.
Diary of Cotton Mather, vol. II (Massachusetts Historical Society Collections, 7th Series, vol. VIII).
Journal of the House of Representatives of Massachusetts, sesja 1722, s. 21 (postanowienie Council z 12 VI 1722 o uwięzieniu Jamesa Franklina).
Massachusetts House Journals, sesja styczeń 1723 (postanowienie z 15 I 1723 o zakazie druku New-England Courant).
Zabdiel Boylston, An Historical Account of the Small-Pox Inoculated in New England, Londyn 1726.
Boston News-Letter, 14 VIII 1721 (potwierdzenie pierwszego numeru Couranta) i 20 XI 1721 (relacja z zamachu na Mathera).
Źródła wtórne:
J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Volume 1: Journalist, 1706–1730, University of Pennsylvania Press, 2006.
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdziały 2–3.
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.
Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938 (Pulitzer).
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity, Knopf, 2018.
Gordon S. Wood, The Americanization of Benjamin Franklin, Penguin, 2004.
Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.
Claude-Anne Lopez, „Three Buns at a Time: When Did Benjamin Franklin Arrive in Philadelphia?”, Yale Library Gazette, 1980 (ustalenie daty 6 X 1723 jako niedzieli przybycia).
David Larson, „Benjamin Franklin’s Youth, His Biographers, and the Autobiography”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, vol. CXIX, no. 3 (lipiec 1995).
Źródła internetowe i archiwalne:
Colonial Williamsburg — „The Printer in Eighteenth-Century Williamsburg”.
Founders Online — founders.archives.gov (wszystkie 14 listów Silence Dogood; pełna korespondencja Franklina).
Massachusetts Historical Society — masshist.org (Cotton Mather Diary; mapy Bostonu z 1722).
American Antiquarian Society, Worcester (oryginalne numery New-England Courant).
Library of Congress, Research Guides — New-England Courant.
Harvard University, „Contagion” Digital Exhibits — „The Boston Smallpox Epidemic, 1721″.
Colonial Society of Massachusetts — „Bibliographical Notes: New-England Courant” (colonialsociety.org).

Boston, 17 stycznia 1706.

W warsztacie mydlarza, w którym rok wcześniej utopił się w kadzi z wodą mydlaną 16-miesięczny brat, rodzi się 15. dziecko Josiaha Franklina. Najmłodszy syn najmłodszego syna, od pięciu pokoleń. 

Nikt nie postawiłby na niego ani grosza. Ten chłopak ma jednak coś, czego nikt mu nie odbierze:
matkę z rodu buntowników i ojca, który zamiast pieniędzy daje mu coś cenniejszego - spacery po warsztatach rzemieślniczych i lekcje przy stole.

W odcinku usłyszysz:  
Jak 11-letni Ben wymyślił pierwsze w Ameryce ręczne płetwy pływackie 
Co widział 5-latek podczas Wielkiego Pożaru Bostonu w 1711 roku 
Dlaczego gwizdek za wszystkie pieniądze nauczył go więcej niż rok w szkole 
Co działo się w domu, gdzie liczyła się treść rozmowy, nie treść talerza 
Jak prymus klasy wylądował przy przycinaniu knotów świec 
I dlaczego umowa, którą podpisał w wieku 12 lat, była jednocześnie klatką i kluczem
To opowieść o tym, jak wygląda PRAWDZIWY początek drogi człowieka, który wymyślił siebie od zera. Bez pieniędzy, czy znanego nazwiska. 

Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz  

Postaw kawę: suppi.pl/lepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA 

Źródła pierwotne
Benjamin Franklin, Żywot własny (Autobiography), Część I (Twyford, 1771). Polskie tłumaczenie: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960
Benjamin Franklin, The Whistle — list do Madame Brillon, 10 listopada 1779 (jedna z paryskich „bagatelles”)
Benjamin Franklin, On the Art of Swimming – opis ręcznych płetw pływackich
Cotton Mather, Bonifacius, or Essays to Do Good (Boston, 1710)
Relacja Williama Temple’a Franklina (wnuka) – żart o solonych rybach
Akta Old South Meeting House – rejestr chrztów; głosowanie na diakona (odkryte przez Nicka Bunkera)
Wzorcowa umowa czeladnicza z 1742 roku – Gilder Lehrman Institute of American History
Biografie i opracowania historyczne
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life (Simon & Schuster, 2003), rozdz. 1-2
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity (Knopf, 2018), część I
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin (Doubleday, 2000), część I
Carl Van Doren, Benjamin Franklin (Viking, 1938) – nagroda Pulitzera
Nian-Sheng Huang, Franklin’s Father Josiah: Life of a Colonial Boston Tallow Chandler, 1657–1745 (American Philosophical Society, 2000)
Archiwa i źródła internetowe
AmericanLiterature.com – pełny tekst eseju The Whistle
Massachusetts Historical Society (masshist.org) – rejestry chrztów Old South, korespondencja Franklina
Benjamin Franklin Historical Society (benjamin-franklin-history.org)
International Swimming Hall of Fame (ishof.org) – wprowadzenie pośmiertne, 1968
American Battlefield Trust – „Boston and Benjamin Franklin” (battlefields.org)
Boston Public Library – Research Guide „Great Fires of Boston”
Leventhal Map & Education Center – mapa kapitana Johna Bonnera z 1722 roku
Bostonian Society / Old State House – kolekcja oryginalnego szyldu Niebieskiej Kuli
TOTA – „The Boston of Franklin’s Boyhood” (tota.world)
EH.net – „Apprenticeship in the United States”
USHistory.org – biografia Franklina i historia New-England Courant