Podcast Lepiej Teraz

Grudzień 1724. Osiemnastoletni chłopak klęczy na kołyszącym się pokładzie i przekłada listy w worku pocztowym. Szuka swojego nazwiska. Za kilka godzin zejdzie na ląd w największym mieście zachodniego świata. Sam. W Wigilię. 

Co znajdzie w tym worku? A raczej: czego w nim nie znajdzie?

To odcinek o najniższym punkcie młodego życia i o człowieku, który pokazał Benowi, czym naprawdę jest słowo honoru.
O obietnicach, które nic nie kosztują, i o tym, ile są warte. 
O mieście, które mogło pochłonąć chłopaka bez grosza,
i o czterech zdaniach spisanych na oceanie, które przetrwały sześćdziesiąt lat. 

✍️Jak Ben trafił na dno?
Kto go z niego wyciągnął? 
I co takiego zapisał na powrotnym rejsie, że trzymał się tego do starości? 

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw na suppi.pl/lepiejteraz

 Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródła pierwotne:Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w cudzysłowach to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: rejs London Hope, zwolnione miejsca po Hamiltonach, przyjaźń z Denhamem; worek pocztowy i wybranie listów po charakterze pisma; scena u księgarza i list Riddlesdena; wyjaśnienia Denhama i werdykt „Chciał zadowolić wszystkich; a mając niewiele do dania, dawał oczekiwania”; wyważona ocena Keitha; wdzięczność Hamiltona; kwatera przy Little Britain, praca u Palmera; jeden list do Deborah („kolejne z wielkich errat mojego życia”); broszura z 1725 r. jako erratum, Lyons, Mandeville, niedoszłe spotkanie z Newtonem; sir Hans Sloane i sakiewka z azbestu; wątek Ralpha i pani T., posada nauczyciela pod nazwiskiem Franklin, dług ok. 27 funtów; drukarnia Wattsa: „Piłem tylko wodę…”, sześć kufli dziennie, dwie kaszty na schodach, „I tak te biedne diabły wiecznie trzymają się na dnie”, bien venu, duszek drukarni, „głupota pozostawania w złych stosunkach…”, kleika i „święty poniedziałek”; gospodyni z Duke Street; Wygate, przepłynięcie Tamizy z Chelsea do Blackfriars, podręcznik Thevenota; historia Denhama (bankructwo w Bristolu, obiad dla wierzycieli, przekazy pod talerzami z odsetkami) i jego oferta (kancelista za 50 funtów rocznie); propozycja sir Williama Wyndhama i myśl o szkole pływania; „pożegnałem się z drukarstwem, jak sądziłem, na zawsze”; komentarz do planu życia; późniejsze losy Deborah Read i Johna Rogersa.
Benjamin Franklin, „Journal of a Voyage, 1726″ oraz „Plan of Conduct, 1726″, Founders Online, National Archives (founders.archives.gov, za: The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959). Stąd: daty rejsu Berkshire (Gravesend 23 lipca 1726, Filadelfia 11 października 1726), treść dziennika podróży oraz pełny tekst Planu postępowania (przekład własny). Nota redakcyjna potwierdza postać Thomasa Denhama (zm. 1727) i posadę Franklina za 50 funtów rocznie.
Biografie (fakty i kontekst; cytowane oszczędnie w ramach prawa cytatu):
3. Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (chronologia pobytu w Londynie 1724–1726, losy Deborah Read i Johna Rogersa).
4. H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (realia drukarni Palmera i Wattsa, Londyn lat 20. XVIII w.).
5. Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (tło handlowe Londynu, sylwetki Denhama i Keitha).
6. Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (rekonstrukcja epizodu londyńskiego i powrotu z Denhamem).Archiwa i internet:
7. Founders Online, National Archives: founders.archives.gov
8. Project Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203)
9. Historical Society of Pennsylvania (księga handlowa Denhama 1726–1728, wzmiankowana w aparacie Founders Online)

Filadelfia, 1723 rok. 17-letni chłopak schodzi ze statku z jednym dolarem w kieszeni i trzema bułkami pod pachą.

8 miesięcy później je obiady u gubernatora prowincji.
Co się wydarzyło pomiędzy? 
I dlaczego ta znajomość zmieni jego życie w sposób, którego się nie spodziewa? 

W 5-tej części opowieści o Benjaminie Franklinie zobaczysz, jak nastolatek bez pleców, koneksji i grosza w ciągu roku wpada w orbitę najpotężniejszego człowieka w kolonii. Jak wraca do Bostonu, żeby zatańczyć na nerwach starszego brata. I jak wsiada na statek do Londynu, wioząc w ładowni pewien worek pocztowy, od którego zależy cała jego przyszłość.

To odcinek o pierwszych brutalnych lekcjach dorosłości:
o tym, komu ufać, komu pożyczać, kiedy milczeć i kiedy walczyć.
O młodości, która myśli, że wszystko rozgryzła.
I o świecie, który cierpliwie czeka, żeby to zweryfikować.

Zapraszam na piątą część serii.

Słuchaj i ucz się na błędach wielkich ludzi

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz 
Postaw kawę na: suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródła pierwotneBenjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, tekst za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w tym odcinku to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: scena snu w domu modlitwy kwakrów i gospoda Pod Krzywą Szczapą; scena u Bradforda i Keimera („szczwany stary sofista i zwykły nowicjusz”; „gapił się jak otrute prosię”; „miał spory zapas łajdactwa w swoim składzie”; „Sąsiedzie, przyprowadzam ci młodego człowieka…”); opis drukarni Keimera i elegii na śmierć Aquili Rose; kwatera u Readów i pierwsze uczucie do Deborah; list Holmesa i reakcja Keitha; wizyta gubernatora i madera na rogu Third Street; podróż do Bostonu i scena w drukarni Jamesa (garnitur, zegarek, srebro, sztuka ośmiu reali) oraz słowa Jamesa o zniewadze; ocena Josiaha („człowiek małej roztropności…”) i jego warunki pomocy; pieniądze Vernona i „jedno z pierwszych wielkich errat mojego życia”; ostrzeżenie kwakierki na statku i kradzież srebrnej łyżki; upadek Collinsa i scena na rzece Delaware („Zawieziecie mnie do domu”); obietnica Keitha („A skoro on nie chce cię urządzić, zrobię to sam…”) i sugestia podróży do Anglii; pytanie Keimera „A co zamierzasz z tego wywnioskować?”, projekt wspólnej sekty, trzymiesięczny post i pieczone prosię; zaloty do Deborah i stanowisko pani Read; anegdota o psalmie Ralpha („wielki Boże, jak on pisze!”) oraz pożegnalne losy Watsona i Osborne’a; odwlekane listy, doktor Bard i scena w Newcastle.
Biografie (fakty i kontekst; cytowane w ramach prawa cytatu)Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (rozdz. 2–3: kontekst Filadelfii lat 20. XVIII w., charakterystyka Keitha i Keimera, tło rodziny Read).
H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (rozdziały o młodości: Boston 1724, kontekst polityczny rządów Keitha).
Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (szczegóły biografii Keitha i Keimera, tło handlowe Filadelfii lat 1723–1724).
Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (klasyczna rekonstrukcja epizodu filadelfijskiego).
Archiwa i internetProject Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203).
Founders Online, National Archives: founders.archives.gov (aparat krytyczny The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959; stąd potwierdzenie nazwy statku London Hope, której Franklin w autobiografii nie podaje).

Późnym latem 1723 roku 17-letni chłopak wymyka się z domu w środku nocy. Sprzedał część swoich ukochanych książek, żeby zebrać na bilet. W kieszeni ma kilka monet. Przed nim 500 km otwartej wody i ani jednej znajomej twarzy.

To opowieść o 3 dniach, które zmieniły wszystko.Będzie sztorm, który nikomu nie wróży nic dobrego. Człowiek za burtą, którego nikt by sobie nie wymyślił. Oraz marsz w ulewnym deszczu, moment zwątpienia i noc, której Ben nigdy nie zapomni.A na końcu niedzielny poranek w obcym mieście. I ktoś, kto patrzy na brudnego chłopaka i jeszcze nie wie, kim się dla niego okaże.

Czwarta część serii o Benjaminie Franklinie. Odcinek o tym, jak naprawdę wygląda nowy początek, nie ten z poradników, czysty i zaplanowany, tylko ten prawdziwy. I o cenie, jaką trzeba zapłacić za wolność.

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz”, pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródło główne (pierwotne):Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wszystkie cytaty w tym odcinku pochodzą z rozdziałów II-IV (wg podziału redakcyjnego Franka W. Pine’a) i zostały przetłumaczone z oryginału angielskiego na potrzeby podcastu „Lepiej Teraz”. Tekst oryginalny: wydanie Johna Bigelowa (1868), domena publiczna, Project Gutenberg, ebook nr 20203 (gutenberg.org/files/20203); także Founders Online (founders.archives.gov).
Tłumaczenie: Wszystkie polskie wersje cytatów Franklina w tym odcinku to przekład własny z oryginału angielskiego, wykonany na potrzeby „Lepiej Teraz”, nie pochodzą z żadnego opublikowanego polskiego tłumaczenia.
Fakty kontekstowe potwierdzone w źródłachData przybycia do Filadelfii: niedziela, 6 października 1723, ustalona przez Claude-Anne Lopez (redaktor The Papers of Benjamin Franklin, Yale University Press) na podstawie własnoręcznej notatki Franklina; Founders Online.
Postaci: William Bradford (drukarz w Nowym Jorku) i jego syn Andrew Bradford (drukarz w Filadelfii); Aquila Rose, zmarły główny pracownik Andrew Bradforda. Wszystkie postacie i fakty z Autobiografii, część III, oraz potwierdzone w: J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Vol. 1: Journalist, 1706-1730, University of Pennsylvania Press, 2006.
Deborah Read: przyszła żona Franklina; jej dom przy Market Street; pierwsze spotkanie opisane w Autobiografii, część III.
Trasa: Boston → Nowy Jork (statkiem, „blisko 300 mil”); Nowy Jork → Perth Amboy (łodzią, sztorm); Amboy → Burlington (pieszo, „pięćdziesiąt mil”); Burlington → Filadelfia (łodzią, w nocy, przez Cooper’s Creek). Wszystko wg Autobiografii, część III.
Źródła pomocnicze (biografie do dalszej lektury)
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin, Knopf, 2018.
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdz. 2-3.
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.
Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938.
Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.

Co się dzieje, gdy 16- latek bez prawa głosu odkrywa, że może powiedzieć światu wszystko — pod warunkiem, że nie powie, kim jest?

W 3 części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam miedzy innymi o:Jednym z najsłynniejszych oszustw literackich w dziejach Ameryki, 
Bracie tyranie, który trafił za kraty, 
Prawniczej sztuczce, dzięki której nastolatek został wydawcą gazety
Decyzji, która zmieniła nie tylko jego życie, ale i bieg historii.
Jeśli cenisz moją pracę, będę Ci bardzo wdzięczny za symboliczną kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. 

Obejrzyj mój nowy vlog na kanale Radek Budnicki z wyprawy do Wielkopolski i wizyty na wystawie poświęconej Tadeuszowi Kościuszce, na moim kanale YouTube Radek Budnicki:

Boston, 1720. 14- letni Benjamin pochyla się nad książką pożyczoną na jedną noc.
Świeca dogasa.
Jeśli zaśnie, brat go znowu zbije.
Jeśli ojciec zobaczy światło, zacznie się to wszystko od nowa.

W drugiej części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam, jak chłopak bez szkoły, bez pieniędzy i bez wolności stał się w 5 lat mistrzem prozy, wegetarianinem szokującym purytański Boston i świadkiem epidemii, która rozdarła miasto na pół.

Czego się dowiesz:
6- stopniowa metoda nauki pisania, którą szesnastoletni Franklin wymyślił sam, w pustej drukarni o piątej rano. Metoda, która działa do dziś i nie wymaga ani nauczyciela, ani kursów.
Wegetariańska herezja Franklina – dlaczego przestał jeść mięso w mieście, gdzie to był społeczny skandal. Jak chleb z rodzynkami i szklanka wody dały mu dwie rzeczy, których nikt się nie spodziewał.
Epidemia ospy 1721 roku, która podzieliła Boston na dwa wrogie obozy. Spór o szczepienia, granat rzucony w okno i pierwsza naprawdę wolna gazeta w Ameryce.

3 lekcje z tego odcinka możesz zastosować u siebie jeszcze w tym tygodniu.

Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz  

Postaw kawę: suppi.pl/lepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA

Źródła główne (pierwotne):
Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wydanie autorytatywne: J.A. Leo Lemay & P.M. Zall (red.), Benjamin Franklin’s Autobiography: An Authoritative Text, W.W. Norton, 1986. Polskie tłumaczenie: Żywot własny, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960.
„Silence Dogood, No. 1–14″ (2 IV – 8 X 1722), pełne teksty w: The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1, ed. L. W. Labaree, Yale University Press, 1959. Online: Founders Online (founders.archives.gov).
„The Printer to the Reader”, New-England Courant, No. 80, 11 II 1723. Online: Founders Online.
Diary of Cotton Mather, vol. II (Massachusetts Historical Society Collections, 7th Series, vol. VIII).
Journal of the House of Representatives of Massachusetts, sesja 1722, s. 21 (postanowienie Council z 12 VI 1722 o uwięzieniu Jamesa Franklina).
Massachusetts House Journals, sesja styczeń 1723 (postanowienie z 15 I 1723 o zakazie druku New-England Courant).
Zabdiel Boylston, An Historical Account of the Small-Pox Inoculated in New England, Londyn 1726.
Boston News-Letter, 14 VIII 1721 (potwierdzenie pierwszego numeru Couranta) i 20 XI 1721 (relacja z zamachu na Mathera).
Źródła wtórne:
J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Volume 1: Journalist, 1706–1730, University of Pennsylvania Press, 2006.
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdziały 2–3.
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.
Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938 (Pulitzer).
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity, Knopf, 2018.
Gordon S. Wood, The Americanization of Benjamin Franklin, Penguin, 2004.
Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.
Claude-Anne Lopez, „Three Buns at a Time: When Did Benjamin Franklin Arrive in Philadelphia?”, Yale Library Gazette, 1980 (ustalenie daty 6 X 1723 jako niedzieli przybycia).
David Larson, „Benjamin Franklin’s Youth, His Biographers, and the Autobiography”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, vol. CXIX, no. 3 (lipiec 1995).
Źródła internetowe i archiwalne:
Colonial Williamsburg — „The Printer in Eighteenth-Century Williamsburg”.
Founders Online — founders.archives.gov (wszystkie 14 listów Silence Dogood; pełna korespondencja Franklina).
Massachusetts Historical Society — masshist.org (Cotton Mather Diary; mapy Bostonu z 1722).
American Antiquarian Society, Worcester (oryginalne numery New-England Courant).
Library of Congress, Research Guides — New-England Courant.
Harvard University, „Contagion” Digital Exhibits — „The Boston Smallpox Epidemic, 1721″.
Colonial Society of Massachusetts — „Bibliographical Notes: New-England Courant” (colonialsociety.org).